Ockhamlı’nın Usturasında Paradigma ve Tümevarım

Mustafa Ajlan ABUDAK

Bilimsel Teorilerin Yapısı Üzerine 

” Dünyanın ve canlıların fiziksel yapısı üzerinde yapılan deneyler, bize yalnızca neyi bilmediğimizi gösterir. Mantıksal olarak, kesinlik olanaksızdır. Bilim olarak adlandırdığımız olgunun temelinde ise deney yatar. Deney bize gerçekliğin nesnel yapısının açıklar. Belirli bir konuya ilişkin yeterli miktardaki deneyle doğruyu bulabilir ve doğa yasalarının mantıksal temelini oluşturan kanıtlanabilir ve nesnel kuramlar ortaya koyabiliriz. Koyabilir miyiz?

Kesinlikle hayır. Ancak bu, bilimsel ilerleme kuramını ilk kez ortaya atan Francis Bacon’dan sonra üç yüz yıl kadar egemen olan ‘‘deneysel yöntem” inancıydı. Bacon’un önerisinin ana yapısı şuydu; bir bilim adamı bilinebilir ve bilinemez arasındaki sınırda bulunan bir konuyu ele alır. Denetim altında konumları çok iyi gözlenmiş ve denetlenmiş ölçümlerini yapar, bir başka deyişle ‘‘ laboratuar”ında ”deney” yapar.

 Yeterli sayıda deneyin ardından bazı noktaları ortaya çıkarmaya başlayacaktır. Daha sonra bilim adamı, bu noktaları, mantıksal olarak gözlemlerini açıklayan hipotezin doğruluğunu güçlendirmek için kullanacaktır. Bu yeni ve güçlenen hipotez insan bilgisine yeni ufuklar ekleyecek ve bilim adamı daha ileri düzeylerdeki deneylerle bunu sağlamlaştıracaktır.“ ¹

Ockhamlı’nın Usturasını Kullanmak

” Ockhamlı William 1285-1347 yılları arasında yaşamış ünlü bir filozoftur. Ockhamlı’nın usturası, gereksiz spekülasyonları önlemeye, onlara değer vermemeye yarayan, O’nun geliştirdiği bir tutumluluk ilkesidir. Buna göre, herhangi bir şeyi açıklamak üzere öne sürülen birden fazla açıklama söz konusu olduğunda, açıklanmak durumunda olanı, en az sayıda açıklayıcı ilke ve kabulle açıklayan ve olabildiğince çok şeyi açıklamayı başaranın seçilmesi gerekir; en basit açıklama, gerçekliği olduğu şekliyle tarif eden en muhtemel açıklama olma durumundadır.

Ockhamlı’nın bu ilkesi, hem modern bilimin, hem de felsefenin önemli ilkelerinden biri olarak geniş kabul görmüştür. Bu ilke sayesinde “zihnimizde ve dilimizde var olanlar” ile “gerçekte var olanları” ayırt etmeyi öğrenir, gereksiz ve yararsız izahlarla uğraşmaktan korunuruz. Bu ilkenin usturadan söz etmesinin nedeni, bilimsel olarak gereksiz ve varsayıma dayalı olanı kopartıp atmaya yaramasıdır.  

Bunların tümü açık ve mantıksal görünmektedir. Öyleyse yanlış nerededir? Önce Bacon’ın ortaya koyduğu ilkeye bakalım. Getirdiği öneri bilimin hayali kavramlara ve duygulara yer vermeden deney ve gözlemle doğruyu bulabileceğin yönündedir. Bunu ‘‘ampirik yöntem” olarak adlandırabiliriz. ” ²

Tümevarım Yöntemi Üzerine

” Carl Hempel‘e göre “Bütün kuzgunlar siyahtır!”

Bu önermeyi iki şekilde ispatlayabiliriz:

a) Çok sayıda kuzgun görüp, hepsinin de siyah olduğunu tespit ederek,

b) Siyah olmayan şeylerin, aynı zamanda kuzgun da olmadığını görerek.

Bilinen şu ki çok sayıda siyah kuzgun ve yine çok sayıda siyah olmayan, aynı zamanda kuzgun da olmayan cisim vardır. Siyah olmayan tüm cisimler incelenmeden bu fikre varamayız. Kırmızı cisimler için bu uygulama yapılmamışsa “bazı kuzgunlar kırmızı yâda beyaz ” da olabilir. Bu sebeplerden Hempel paradoksu, “Tümevarım”ın itibarını sarsmıştır. ” ³

” Kuş gözlemcisi örneğini ele alalım. Örnekte kişi tüm ömrünü kuzgunları gözlemlemekle geçirebilir. Gördüğü her kuzgun siyahtır, milyonlarcasını görmüş olabilir. Öyleyse, gözlemlerine dayanarak, bütün kuzgunların siyah olduğunu bir mantıksal önerme olarak ortaya koyabilir mi? Hayır, yapabileceği tek şey gördüğü tüm kuzgunların siyah olduğunu söylemektir. Gerçekte, göreceği bir sonraki kuzgunun siyah olacağı tahmini doğru çıkabilecektir ama henüz bunu kanıtlamış değildir ve deneyleri geleceği gösteremediği için hiçbir kesinlik temeli yoktur. ‘‘Ampirik”  gözlemlerden kaynaklanan ‘‘ bütün kuzgunlar siyahtır ” saptaması nesnel bir doğrudan çok, kuşları gözleyenin gördüklerine dayanan öznel bir görüştür. Gözlemci, gerçekte tümevarım yöntemini kullanmıştır. Gözlemsel olarak öyle gideceğini hissediyor ya da sanıyor. Ancak kuzgunları sonsuza dek gözlemlemeyi sürdürebilseydi, her an kıyıda köşede bir beyaz kuzgun olabileceği için, tüm kuzgunların siyah olduğunu söyleyemeyecektir.

Bu, Bacon tarafından açıklanan bilimsel, ampirik yöntemin bir örneğidir. Gerçekte, mantık terimleriyle belirtecek olursak, mantıksal yapıya tümevarımın mantıkdışı ve öznel bir süreci sokulmadığı sürece ampirik yöntemin olgusal önermeler (gerçeğe ilişkin sözler) getirmesi mümkün değildir. Ne kadar gözlem yapılırsa yapılsın, bir ampirik önermenin doğruluğu kanıtlanamaz. Kendisi doğrulanamayınca da, buna dayanan çözümler ‘‘bilim” in nesnel gerçekliğinden uzakta sisli bir mantığın içinde yürüyor demektir.

Bu paradoksla ilgili kısmi çözümler ve detaylı  bilgi için; http://en.wikipedia.org/wiki/Raven_paradox

Bilim insanları, bir yandan aralarındaki tartışmalar kızışırken bir yandan da bu konuları tartışmasını, incelemesini felsefecilere bırakma eğilimini göstermekteler. Büyük düşünür Hume, ‘‘fizik yasaları” nın destekleyici gözlemlerin mantıksal sonucu olmayan genel ifadelerden öteye gitmediğini söylenişti; oysa bilim insanları hiç bu türden felsefi kaygılar duymaksızın deneylerini sürdürmüşlerdi, çünkü bilim ‘‘verimli”ydi. Başka bir deyişle, bilim, nesnel gerçekliğe dinsel inançlardan ya da manzara resimlerinden daha fazla yaklaşıyordu ve bunu da ötesinde yarattığı sonuçlar teknolojide yararlı ilerlemeler sağlamıştır.

” Sir Karl Popper’in bilimsel yöntem kuramı bilim felsefesinde bir dönüm noktası oldu. Popper’in kuramının dayandığı öncül şuydu: bir milyon siyah kuzgun mantıksal olarak ‘‘ tüm kuzgunlar siyahtır” yargısına götürmez, ama yalnız bir beyaz kuzgunun görülmesi mantıksal olarak ‘‘ kuzgunların tümü siyah değildir” yargısına götürebilir. Kısacası ampirik genellemeler mantıksal olarak doğrulanamaz, ama mantıksal olarak çürütülebilirler.

Popper’in kuramına göre bilimsel yöntem şudur: bilimsel bilgi olarak adlandırdığımız şey, doğası gereği geçici niteliktedir. Bir bilim insanı deney yapacak ve gözlemlerine dayalı ampirik genellemelerde bulunacaktır, ardından bu genellemeler bir kuram biçiminde ortaya koyulur. Temel olarak Popper’in metodolojisinde kuramın açık ve tam olarak ortaya konması çok önemlidir. Kuzgun örneğimizde ‘‘ tüm kuzgunlar siyahtır, o halde beyaz kuş bir kuzgun değildir ya da yanlış tanımlanmıştır” demek, bilimsel olarak yanlış olacaktır. Bir kuram ortaya konduktan sonra bilim çevreleri tümevarımla destekleyici kanıt bulma yolunu değil, tam tersine deneysel koşullar içersinde çürütmeye çalışma yolunu izliyorlar. Bilim tarihi, en büyük ilerlemelerin, bu yöntem kullanıldığında gerçekleştiğini söylemektedir.

Bu durum eski kuram kısmen çürütüldükten sonra ortaya çıkan yeni kuramın açıklama açısından da açıklanmak durumunda olanı, en az sayıda açıklayıcı ilke ve kabulle açıklayan ve olabildiğince çok şeyi açıklamayı başaran bir tarzda ve rasyonel bir biçimde açıkladığında bir önceki hipotezin bilgi açısından daha zenginleştiğini göstermektedir.

Daha Zengin Kuramlar

Konuyu son bir örnekle bağlamak üzere, ampirik gözlemlerin sonucu olan bir hipotezi ele alalım. Su 100°C.ta kaynar, eğer Bacon’ın yönetimiyle çalışırsak o zaman hiç zorlanmadan deney koşullarını yeniden sağlarsak yine suyun 100°C.ta kaynadığını göreceğiz. Acaba hipotezi kanıtlamış sayılır mıyız? Hayır. Bilgimiz ilerledi mi? Hayır. Fakat kuramımızı sınadığımızı ve yanlış olduğu ortaya koyduğumuzu bir düşünün. Örneğin atmosfer basıncının göreli olarak daha düşük olduğu bir yerde bir kaba su koyduğumuzu düşünelim, bir süre sonra suyun daha düşük bir derecede kaynadığını göreceğiz. Hala suyun 100°C.ta kaynadığını ve bunun belli koşullarda böyle olduğunu söyleyebiliriz. Gözlemimiz yardımıyla buna bir ekleme daha yapar başka koşullarda daha düşük bir derecede kaynadığını da söyleyebiliriz. Bundan sonra, kuramımızı, yeni deneylerimizle yeni bir hipotez oluşturma yönelik araştırmalara başlarız; bu hipotez eski kuramımızı içermekte, ama daha fazla bilgi taşımaktadır. Öte yandan bu yeni hipotezde çürütülmeye açıktır.

Ne var ki, en yetkin kuramlarda (Evrim) çatlaklar her zaman olacaktır. Kimi zaman bu can sıkıcı kusurların düzeltilmesi kuramsal yapının yeniden kurulmasına yol açmakta, (Darwinizm) sonra bu yeni yapıda da çatlaklar olduğu görülmektedir. (Yeni-Darwinizm) Bilimsel süreç böyle devam edecektir. ”  ⁴

Bir Teori Olarak Darwinizm Değerlendirilmesi

Türlerin evrimi bilimsel bir gerçektir. Fakat kesin mekanizması hala bilinmiyor. Canlıların ortak bir atadan ya da yapı taşını teşkil eden bir bilgiden,  başka bir değişle ortak bir kökenden çeşitlendiklerine dair bulgular oldukça kuvvetlidir. Örneğin, tüm canlıların DNA analizleri canlılar arasındaki benzerliklerin sanılandan daha büyük olduğu anlamına gelmektedir. Oysa doğal seçim teorisine göre, organizmanın yapısal özellikleri ve onun davranışı evrim süreci içinde doğal ayıklanma yoluyla ortaya çıkmaktadır. Her davranışsal fenotip, çevresel şartlar ve genotip arasındaki etkileşimin sonucudur. Bu Darwinizm için başka bir sorundur fakat eğer bu yapılar kör tesadüf eseri oluşamayacaklarsa bunların oluşumuna tersine mühendislik göz atarsak, tüm bilginin tıpkı bilgisayar yazılımları gibi köken olarak aynı ama farklı amaç ve görevler için ayrı ayrı derlendiğini düşünebiliriz.

Bunun açıklanmasında doğrusal bir yaklaşımı savunan Darwinizm evrimsel süreçleri tamamen doğanın eline teslim ederek, yaratıcı gücü aslında kendisinin de yaratıldığı açıkça gözlenen bir sisteme ithaf etmiştir. Bu yaklaşımın sebebinin bilimsel kaygıdan çok ideolojik bir yaklaşım olduğu Richard Dawkins gibi Yeni-Darwincilerin söylemlerinden de rahatlıkla gözlemlenebilmektedir. Fakat türler arasında farklılıklar ve hayatın karmaşıklığı, evrimin Darwin ve sonra Yeni Darwinciler tarafından önerilen açıklamalarının çok ötesinde bir özelleşme ve komplekslik içerdiği göstermektedir. Darwinizm görünürde çok küçük değişiklikler olan adaptasyonlara açıklık getirebilirken türleşme ya da yapıların karmaşıklığı hususunda sisli bir ideolojik paradigmadan başka bir anlam taşıyamamaktadır. Bu çıkmazları açıklarken de kör tesadüfün sonsuz olasılığından başka kullanabileceği bir yöntemi de yoktur.

Burada Darwinizm için sorun Richard Dawkins’in değindiği gibi tasarlanmış gibi görünen yapıların nasıl tasarlanmadığını açıklamak ya da gerçekten tasarlanmamış olduğunu ortaya koymaktır. Çünkü belirli bir ön kabulle bilim yapmanın gereği olarak evrim sürecini açıklarken yapılması gereken budur.

Tasarımın varlığı tersine mühendislik denilen bir süreçle indirgenerek izlenebilirken, tasarlanmamış olduğu iddiası bunun aksine indirgenemez yapılarla karşı karşıya kalmaktadır. Tüme varım mekanizması Darwinizm için her basamakta farklı yüzlerce sorunu ortaya çıkarmaktadır. Kısacası yaşayan organizmaların tasarlanmış olduğu iddiası indirgenerek kendini tersine mühendislik uygulamasına benzer bir çıkarımla rasyonelleştirebilirken tasarlanmamış olduğu iddiası indirgenemeyerek kendini geçersiz kılmaktadır.

” Tersine mühendislik (Reverse Engineering, RE) bir aygıtın, objenin ve ya sistemin; yapısının, işlevinin ve ya çalışmasının, çıkarımcı bir akıl yürütme analiziyle keşfedilmesi işlemidir. Bu yöntem, genellikle orijinalinden kopyalamadan onunla aynı şeyi yapan yeni bir alet ve ya yazılım yapmaya çalışır ve sıklıkla bir şeylerin (örneğin; makine ve ya mekanik alet, elektronik komponent, yazılım programı gibi) parçalarına ayrılması ve çalışma prensiplerinin detaylı şekilde analizini içerir. ” ⁵

Yukarıda değindiğimiz üzere ampirik genellemeler mantıksal olarak doğrulanamaz, ama mantıksal olarak çürütülebilirler. Darwinizm de yüzleştiği en önemli çıkmaz budur…

” Darwin’in doğal seçme kuramının üç temel gözlemden türetilebileceği söylenebilir. İlki bütün türlerde sayılarını üreme yoluyla arttırma açısından büyük bir potansiyel olmasıdır. İkincisi, bazı türlerin yaşamayı sürdürememeleri ve yok olmalarıdır. Üçüncüsü ise bütün organizmaların kendi aralarında farklılık göstermesi ve bu farklılıkları katılım yoluyla sonraki kuşaklara aktarılmasıdır.

Darwin, kuramının formüle etmek için bu gözlemleri kullanmıştır. Kuram farklılaşma, rekabet, üreme ve katılım ilkeleriyle açıklanabilen sürekli bir evrim sürecine dayanır. Kuramda, verili herhangi bir tür içinde farklılaşmanın kendiliğinden ve rastlantısal olarak ortaya çıkacağı öne sürülmektedir. Bazı farklılaşmalar hayvanın ya da bitkinin yaşamasına yardımcı olurken, bazıları da onu engelliyor. Örnek olarak küçük bir memeliyi alalım bütün diğer organizmalar gibi, bu da diğerleriyle rekabet içindedir. Yiyecek elde etmesi, saldırganlardan korunması, bir eş bulmak için yarışması gereklidir. Ele aldığımız memelide, ona olağan üstü güçlü bacaklar sağlayan bir farklılaşma olduğunu varsayalım. Türün diğer üyelerinden daha hızlı ve daha uzun koşabilecektir. Onu öldürmek isteyen diğer hayvanlardan kaçabilecektir. Avını daha hızlı ve daha başarılı bir biçimde izleyebilecektir. Kısaca, türün diğer üyeleri üzerinde seçici bir avantajı vardır. Kurama göre, bu hayvan doğal üreme süreci ve katılım yoluyla özelliklerini yavrularına aktararak varlığını sürdürme açısından daha fazla avantaja sahip yeni bir memeli türünün kurucusu olabilir.

Bu noktadan hareket eden bir kişi, kaplanların güçlü ve çevik olduğunu, bu niteliklerinde arzu edilir nitelikler olduğu öne sürerek, tüm memelilerin neden kaplan olmadığını sorabilir. Bu soruyu yanıtlayabilmek için yukarıda ele aldığımız memelinin daha farklı bir özellikle doğduğunu varsayalım. Bu farklılaşma onu daha küçük ve daha ürkek yapmış olsun. Bunun seçici bir dezavantaj oluşturduğu ileri sürülebilir mi? Her zaman değil. Çünkü bu özelliklere sahip memeli küçük deliklere girebilir ve sinerek düşmanlarından kurtulabilir. İlk örneğimizdeki memeli düşmanlarından kaçarak kurtulabilirken, ikinci örneğimiz de saklanarak kurtulur.

Karşı Çıkışlar

Klasik Darwinizmin bu ana ilkeleri çoğu bilim adamınca kabul edilmekle birlikte, doğal seçme kuramını türlerin kökenini tam olarak açıklayıp açıklayamadığı konusunda bilim adamları hala bazı kuşkulara sahiptir. Modern moleküller biyologların çoğu Darwinizmin evrimin içinde yer aldığı araç olarak bireysel canlı üzerinde çok fazla yoğunlaştığını ileri sürmektedir. Etkisi giderek artan bir kuram da yaşamı sürdürme dürtüsünü organizmanın kendisinde değil bu organizmanın genelinde var olduğunu öne sürmektedir.

Ne Kuş Ne De Balık

Darwinizme yönelik bir başka karşı çıkış da, hayvan fosilleri dizisinde evrim süreci açısından boşluklar bulunduğu öne sürülmektedir. Eğer evrim yavaş yavaş adım adım ilerleyen tarihsel bir süreçse ne kuş ne de balık olan ara türlere ait fosillerin bulunması beklenir. Ama durum farklıdır. Fosiller, türlerin hemen hemen aynı zamanda ve oldukça kısa bir süre içerisinde ortaya çıkma eğiliminde olduğunu göstermektedir. Ancak çok az sayıda türde hayvan fosilleşmiştir. Bu nedenle balık türelerin yaşamış olmakla birlikte fosil bırakmamış oldukları düşünülebilir.

En son karşı çıkış uyumun elde zaman içinde şansa bağlı olarak gerçekleşmiş olmasının olanaksız olduğu yönündedir. Bu karşı çıkışı yanıtlamak daha da zordur. Bütün görebildiğimiz, olası pek çok gelişme yolunun varabileceği son noktadır. Başka hangi seçeneklerin var olduğu bilinemez. Bununla birlikte bazı türler çevrelerine öylesine tam uyum göstermişlerdir ki, bu uyum eldeki zaman içinde rastgele mutasyonlarla gerçekleşmiş olduklarından kuşku duyulması yersiz sayılmaz. ”  ⁶

Darwinizm ve Deneme Yanılma Mekanizmalarında Olasılıkların Olasılığı

Darwinizmin,  kendi evrim sürecinde açıklayamadığı ya da henüz var olan ilerlemeyle açıklanamamış çatlakları oldukça fazladır. Darwinizm son yarım asırdır bu çatlakları mutasyonun tür içinde adaptasyon oluşturan etkilerine sığınarak çözmeye çalışmıştır. Sınırlı olarak faydalı olabilen (bakteri direnci ve adaptasyonlar) mutasyon mekanizması türden türe geçiş gibi geniş ölçekli bir yapılanmada, acaba canlılarda bugün gözlemlediğimiz tüm karmaşık biyolojik yapıları, tesadüfî deneme-yanılma tipi olasılık temelinde oluşturabilecek denli büyük bir kapasiteye sahip midir?

Temel matematik bilgisi ve olasılığın yapısal gücüne dayanarak neyin olası neyin olasılık dışı olabildiğini kısaca tanımlamaya çalışalım. Bunun için deneyselliğin sınırlarında olasılığın ne ifade ettiğini kısaca inceleyelim;

” New York Üniversitesi kimya Profesörü ve DNA uzmanı Robert Shapiro’nun yaptığı hesap bizlere bir fikir verebilir. Darwinist bir evrimci olan Shapiro, sadece basit bir bakteride bulunan 2000 çeşit proteinin rastlantısal olarak meydana gelme ihtimalini hesaplamıştır (İnsan vücudunda ise yaklaşık 200.000 çeşit protein vardır). Elde edilen rakam, 10 ^40.000‘de bir ihtimaldir. ” ⁷

Temel olarak Yeni-Darwinizm canlılarda gözlemlenen karmaşıklığın açıklamak için çevreye bağlı oluşan mutasyonların içinden avantaj sağlayanların doğal seçilim mekanizmasınca bireye kazandırıldığı ve daha sonra kalıtımla ileriki nesillere aktarıldığını ileri sürer. Yaygın kabule göre mutasyonlar amaçsız ve yönlendirilmemiş oluşumlardır. Eğer kısaca tanımlarsak;

” Değişinim ya da Mutasyon, canlının genetik bilgisinde meydana gelen ve nesilden nesile aktarılan kalıtsal değişmelerdir.

Bireyin, kalıtsal özelliklerinin ortaya çıkmasının sağlayan genetik şifre, herhangi bir nedenden dolayı (X ışını, radyasyon, ultraviyole, bazı ilaç ve kimyasallar, ani sıcaklık değişimleri vb. maddelerle) bozulabilir. Bu durumda DNA’nın sentezlediği protein veya enzim bozulur. Böylece canlının, proteinden dolayı yapısı, enzimlerinden dolayı metabolizması değişebilir. Bir gen mutasyona uğradıktan sonra kararlı hale gelir ve tekrar eski haline dönmek için herhangi bir eğilim göstermez. Mutasyonlar, kalıtsal materyalin normal kombinasyonunu değiştirmeyen, kalıtsal yapıda meydana gelen bütün değişikliklerdir. Mutasyon terimi genel olarak,

Kromozom yapısının değişmesini,

Kromozom sayısının değişmesini,

Genlerdeki değişiklikleri kapsar. . ”  ⁸

Özellikle canlının yapısı karmaşıklaştıkça oluşacak mutasyonun yararsız durumdan giderek zararlı hatta ölümcül sonuçlar ortaya çıkarabilme olasılığı o denli artmaktadır. Mutasyonun gözlenebilen bir etki olmadan ortaya çıkması çok az gözlenen bir olgudur. Daha çok çevreden gelen kimyasal ya da fiziksel etkiler nedeniyle olur. Mutasyonlar yazıldığı kadar kolay oluşmayan süreçlerdir.

” Bir dış etkinin mutasyona yol açabilmesi (mutajen olması) için hücre içine girip etkinliğini gösterebilmesi gerekir. Örneğin Güneş’in morötesi ışınları, girim gücü düşük olduğu için yalnızca deri hücrelerinde somatik mutasyona yol açabilirken, girim gücü yüksek olan X ışınları ya da atom bombası ışımaları, tohumsal mutasyona yani nesilden nesile aktarılabilen mutasyona yol açabilen çok güçlü etkenlerdir. ” ⁸

Öyleyse oluşması doğa koşullarının kendi içersinde bile belirli bir karmaşıklığı gerektiren bu mekanizma, üstelik canlı yapılardaki karmaşıklıkta büyüdükçe aynı oranda oluşması ve yapının işleyen mekanizmasının yok olma olasılığının o denli artırırken, aynı zamanda  evrimin açıklanmasında Yeni-Darwinizmin temel güçlerinden biri olmaktadır. Öncül hiçbir amacı ya da yönlendirilmiş bir içeriği olmadığı iddia edilen mutasyon süreçleri, doğa içersindeki kapasitesiyle, bizlere olasılığın sisli krallığında, hayatı açıklamakta insan aklına neyi ifade edebilmektedir?

Darwinizme göre mutasyon genom içersinde belirli bir zaman diliminde giderek düzen artırıcı, organizasyonu çoğaltıcı ve entropiyi artırırken bir yandan da azaltıcı, doğal seçilimin de katkısıyla çoğunlukla yapıcı ve kalıcı olabiliyor. O halde evrimsel ilerlemeleri doğal seçilim mekanizmasının güdümüyle meydana getirirken, acaba olasılığın hangi sınırlarında sebep-sonuç ilişkisine göre bunları gerçekleştirebiliyor? Yoksa bilim adına olasılığın doğa içersinde herhangi bir nesnel sınırı yok mu?

Şimdi bilebildiğimiz bilgiye dayanarak, somut bir olay üzerinden olasılığın dünya koşullarında insan aklına nasıl hitap ettiğini resmetmeye çalışalım. Bugün DNA’larımız içerisindeki şifrelenmiş bilginin deşifre edilişini/derlenmesini anlamak için Dünyanın en büyük araştırmalarından biri olan İnsan Genom Projesini yürütülmektedir. Bu proje 10 yılı aşkın muazzam bir çalışma sonucu nihayetinde genomumuzun oluşturan harfleri eksiksizce yazabilmeyi başarmıştır. İnsanoğlunun tüm biyolojik yapısının ve işlevlerinin tam bir haritası ve şifre çözümünü amaçlayan bir araştırmadır. İnsanlarda yaşamın temeli olan kimyasal reaksiyonları kontrol eden 50 binden fazla enzim vardır. Bu enzimlerin oluşumuna yol açan ve görevleri ile alakalı detaylı bilgiyi içeren bu yapılar yaklaşık 3,2 milyar nükleotidden meydana gelir. Bu tip bir veri yığını iddia edildiği gibi şifrelenip DNA içersine gömülmesi ve bilginin organizasyonu sağlayacak şekilde yönlendirilmeden oluşturulması olasılıklar dâhilin de mümkün müdür? Bu iddiayı yönlendirilme/organizasyon ve şifre/deşifre konusunda herkesin anlayabileceği daha basit bir örnekle inceleyelim. Bunun için de II. Dünya Savaşı’nda bilgisayarın oluşumunun yolunu açan Enigma örneğinden yola çıkalım. Enigma şifresi gibi tasarlanarak oluşturulmuş ve şifrelenmiş bir veri dizgesini çözmek için hangi bilinçli deneme-yanılma müdahaleleri gerekliydi? Bilgi içerikli bir yapının olasılık temelinde, içerdiği veri örüntüsünün ne anlama geldiğini ortaya koymak için sadece kör deneme-yanılma ve bunların veriyi sağlayıp sağlamadığına dair akıl yürütmeyle,  olasılık dairesi içersinde neyi başarabiliriz?

‘‘Gönderici ve alıcı fiş paneli kablo bağlantılarında, karıştırıcıların sırasında ve bu sıraya bağlı konumlarında, yani hepsi anahtarı belirleyen bu özelliklerde uyum sağladıkları sürece, mesajı kolaylıkla şifreleyebilir ve deşifre edebilirler. Oysa anahtarı bilmeyen bir düşman telsizcisi ele geçirdiği şifre metni çözmek için 10.000.000.000.000.000 olası anahtarın her birini tek tek kontrol etmek zorunda kalacaktır. Bunu daha anlaşılır bir çerçeveye oturtmak isterse, bir şifre düzeneğini bir dakikada kontrol edebilen inatçı bir kripto analistin tüm ayarları kontrol edebilmesi için evrenin yaşından daha çok zaman ihtiyacı olacaktır. Aslında bu hesaplamada halkanın kendisini de hesaba katmış olsaydım olası anahtar sayısı daha büyük olacaktı ve Enigma’yı çözmek daha uzun bir zaman alacaktı.” ⁹

Darwinizm için DNA’daki süreçler ile yukarıdaki süreç arasında benzer bazı ilişkiler vardır. Yukarıdaki süreç ile Darwinizm arasındaki önemli fark bugün DNA’daki şifreyi çözmeye çalışan biz bilinçli varlıklara karşın Darwinizmin DNA’daki bilginin, diziliminin ve organizasyonunun ihtimaller ve mutasyonun yukarıda bahsedilen son derece kısıtlı yetisi ile gerçekleşmiş olabileceğine olan inaçlarıdır. Yukarıda şifreyi yapan da şifreyi çözmeye çalışan da bilinçli varlıklardır. Sürece bu bilincin dolaylı katılımıyla yani sadece deneme-yanılma ve kontrol ile iştirak edilmektedir. Burada ayrıca şifreleme dizgesini çözmeyi değil mekanik süreçle şifre içeriğinin ortaya çıkarılmasının ne kadar ‘‘zaman” alacağı bahsi üzerinde durulmuştur. Bahsi geçen şifre de büyük olasılıkla 1 sayfa askeri metnin şifrelenmesinden ibarettir.

Oysa DNA’mızın içerisindeki bilgi yaklaşık 1 trilyon disk’lik bilgi içermektedir. Bir sayfalık şifrelenmiş bir metin bile anlam için bir bilince zorunlu olarak gerek duyuyorken, doğa içersinde bahsedilen bir trilyon disklik şifrelenmiş bilginin bir anlam yani canlılığa şekil verecek biçimde dizilimi ve derlenip şifrelenmesi, ayrıca deşifre edilebilmesi kör tesadüfün dinamik kuvvetlerince meydana getirilmesi mümkün müdür?  Ockhamlı’nın usturasında Tasarım mı yoksa Darwinizm mi, evrimi en az sayıda açıklayıcı ilke ve kabulle açıklayan teorilerdir? Bunlardan hangisi bilimsel olarak sonsuz varsayıma dayalı olandır ?

Bu soruya doğadaki canlılığı gözlemleyip verilen eski bir cevap şöyledir ;

“Bir çalılıktan karşıya geçerken, ayağımı bir taşa doğru attığımı farz edelim. Bana, nasıl olup ta o taşın oraya geldiği ya da orada bulunduğu sorulsaydı, bildiğim her şeyin dışında, muhtemelen bir şekilde önceden beri orada olduğunu söylerdim… Ancak, yerde bir saat bulduğumu farz etseydik bu durumda o saatin nasıl olup ta orada olduğunu sorgular ve neticede daha önceki cevabımı veremezdim. Aksine, saatin parçalarının birbirleriyle olan uyumu ve bir sistemi oluşturacak şekilde bir araya gelmiş olmaları bize belli bir zamanda, belli bir yerde ve belli bir amaç için bir ya da birden fazla sanatkârın saati tasarlayıp yapmış olduklarını düşündürürdü.“ ¹⁰

Aklın rehberliği kuramsal sonsuz olasılıklar içersinde neyi aydınlatabilir? Yönlendirilmemiş güçler hayata dair her şeyi meydana getirebilir mi? Rastlantısallık yaşamın ve aklın kaynağı olabilir mi? Bu soruların kesin yanıtları belkide yoktur. Olası yanıtlar, olasılıklarla olasılık dışılığın, bilimle ideolojinin, hayalle gerçeğin ayrıldığı insan zihninin, vicdanıyla arasındaki muhasebesinde cevap bulabileceği kişisel çıkarımlardır…

Kaynakça;

1.Görsel Bilim ve Teknik Ansiklopedisi Cilt 2 s.376

2.Caner Taslaman Big Bang ve Tanrı s.110

3. http://www.paradokslar.com/anasayfa.htm (matematiksel paradokslar)

 4.Görsel Bilim ve Teknik Ansiklopedisi Cilt 2 s.376

5. http://tr.wikipedia.org/wiki/Tersine_mühendislik

6.Görsel Bilim ve Teknik Ansiklopedisi Cilt 2 s.352

7.Necat Kutlu, Big Bang Teorisi ve Evrenin Yaratılışı, s. 36-7 Düşünce Yayınları, Mart 2004

Alıntının yapıldığı kaynak- Robert Shapiro, Origins: A Sceptics Guide to the Creation of Life on Earth, New York, Summit Boks, 1986, s.127

8. http://tr.wikipedia.org/wiki/Mutasyon

9. Simon Singh, Eski Mısır’dan Kuantum Kriptolojisine Gizlilik Bilimi; Kod Kitabı, 1999 s.168,  2004 Klan yayınları

10. (1) William Paley, Natural Theology; or, Evidences of the Existence and

Attributes of the Deity, 12th ed. (London: J. Faulder, 1809), p. 1.-3

~ yazan: Mustafa Ajlan ABUDAK Kasım 18, 2007.